استخراج با روش فشردن سرد

استخراج اسانس با روش فشردن سرد روشی است که به طور گسترده برای استخراج اسانس مرکبات مانند برگاموت، گریپ فروت، انواع لیموها، نارنگی،

نارنج، پرتقال و غیره کاربرد دارد. در عمل مقدار فراوانی از اسانس های مرکبات محصول فرعی صنایع فرآوری اند. در این فرآیند اسانس به وسیله خراش دهی

پوست و هنگامی حاصل می شود که میوه ها را از روی برآمدگی های تیزی که در پوست میوه فرو می روند، عبور می دهند. این عمل باعث پارگی کیسه ها

و غده های حاوی اسانس می شود که در پوست میوه اند. سپس برای جدا کردن آب میوه از پالپ ها(گوشت میوه) و استخراج اسانس از پوست میوه، آنها را

تحت فشار قرار می دهند. اسانسی که با این روش تحت فشار و در معرض اسپری آب به دست می آید، در یک امولسیون ذخیره می شود. این مخلوط را در

مخزن مخصوصی جمع آوری و برای حذف مواد جامد تصفیه و فیلتر می کنند. استخراج اسانس مرکبات با روش فشردن سرد امروزه روش استخراج کامل و

مطرحی است که به نحو موثری در سراسر دنیا استفاده می شود. اسانس مرکباتی که به روش فشردن سرد به دست می آیند، به دلیل داشتن تقریبأ ۶۰ تا

۹۰ درصد ترین های اشباع نشده (بسته به نوع گیاه)، اسانس های پایداری نیستند. این اسانس ها در مقابل گرما، نور و اکسیژن ممکن است تجزیه شوند و

کیفیت خود را از دست بدهند. ترکیبات معطر اکسیژنه اسانس مرکبات (که کمتر از ۵ درصد اسانس را تشکیل می دهند) عامل اصلی ویژگی های بوی 

محصولاتی همچون گریپ فروت، ليموترش، پرتقال و لیموشیرینند. بنابراین برای پایدارسازی و افزایش حلالیت این اسانس ها، ترپن هایی که تأثیر ناچیزی در

بوی اصلی محصول دارند، باید به وسیله فرآیندهای بعدی که ترپن زدایی با جداسازی نامیده می شوند و با استفاده از تکنیک های خاصی همچون تقطير،

استخراج با حلال ها با استخراج به روش دی اکسید کربن فوق بحرانی حذف شوند.

 

استخراج اسانس

استخراج با حلال ها

استخراج با حلال ها پرکاربردترین روش مدرن برای استخراج مواد از گیاهان است. در این روش حلال های مختلفی برای حل کردن ماده گیاهی و استخراج

ترکیبات معطر از گیاه به کار می رود. حلال هایی که کاربرد بیشتری دارند، عبارتند از: حلال های آلی با نقطه جوش

پایین، مانند پروپان، اتانول، بوتان، هگزان، متانول، ۲پروپانول، استون، متیل استات، دی کلرومتان، دی کلرو اتن، أتر نفتی، تولوئن و بنزن

– آب جوشیده (برای جوشانده ها)، داغ یا بسیار داغ (برای دم کرده ها) – چربی ها و موم ها – حلال های گازی میعان شده، دی اکسید کربن و فرئون ها.

در این روش به دلیل قابلیت انتخاب پایین حلال ها، مواد غیرفرار نظير موم ها، چربی هاء رزین ها و رنگدانه ها استخراج می شوند. بنابراین انتخاب حلال نقش

مهمی در دستیابی به محصول با کیفیت و مطلوب دارد. از آنجا که حلال کامل و جامعی وجود ندارد و هر حلالی ایراد و اشکالی دارد، انتخاب حلال به عوامل

مختلفی بستگی دارد. برای استفاده در سطح تجاری، حلال ایده آل باید مشخصاتی به این شرح داشته باشد

قابلیت انتخاب بالا(نباید آب موجود در گیاه را در خود حل کند). – گرانروی (ویسکوزیته کمی داشته باشد. – ظرفیت حل کنندگی بالایی داشته باشد. – گرمای

نهان تبخیر پایینی داشته باشد – دمای جوش پایینی داشته باشد.

خنثی بوده و در مقابل گرما، نور و اکسیژن پایدار باشد – غیر سمی بوده و به عنوان حلال خوراکی قابل قبول باشد – در مقیاس وسیع به آسانی قابل تهیه

باشد – قابل بازیافت بوده و به آسانی بدون باقی گذاشتن پسماند قابل حذف باشد.

– غیر قابل اشتعال و ارزان بوده و برای محیط زیست مضر نباشد.

واضح است که تأمین همه شرایط یاد شده برای یک حلال ایده آل بسیار مشکل این عمل فقط تعدادی از این شرایط قابل تهیه اند.

استخراج با حلال های آلى

روش استخراج با حلالهای آلی روشی است که چند نوع حلال آلی را برای استخراج اسانس ها و اولئورزین ها به کار می برند و سپس این دو را از یکدیگر جدا

می کنند. در این روش هم از اندام های تازه و هم از اندامهای خشک شده گیاهان برای استخراج استفاده می شود. مواد گیاهی تازه یا خشک شده را داخل

مخزن استخراج می ریزند و سپس با یک حلال غیرقطبی مانند هگزان کاملا مخلوط می کنند تا همه مواد معطر داخل گیاه کاملا وارد حلال شوند( در این

مرحله درجه حرارت را می توان تا نقطه جوش حلالها یعنی در محدوده ۸۰-۶۰ درجه سانتیگراد، تنظیم کرد یا پس از چند ساعت تا چند روز ماندن گیاه در حلال

و در دمای محیط که به این فرآیند خیساندن اطلاق می شود، حلال از مواد موثره گیاه مورد نظر اشباع خواهد شد). حلال، مواد مختلفی مانند اسانس ها،

چربیها، موم ها و رنگدانه ها را در خود حل می کند. هنگامی که حلال اشباع شد، در فشار پایین تبخیر می شود. محصولی که از استخراج با حلال – های

آلی به دست می آید ماده ای مومی شکل به نام عصاره تام یا ابسولوت (در مورد مواد گیاهی تازه) یا رزینوئید(در مورد مواد گیاهی خشک شده و مرده است.

مواد گیاهی مرده شامل بالزام ها(بنزوئین)، رزین ها(کهربا)، اولئورزین ها(تربانتین) و اولئوگم رزین (کندر و مرمکی) هستند ارزینوئیدها از حالت مایع تا جامد

وجود دارند. هنگامی که رزینوئیدها به اندازه کافی فرار باشند، می توانند از داخل اسانس به صورت بخار خارج شوند. عصاره های تام که به شکل های مایع،

نیمه مایع و جامد وجود دارند، شامل روغن های بدون بو، مومها، رنگدانه ها و اسانس ها هستند. در نوعی یاسمن، عصاره تام شامل ۵۵ درصد روغن فرار

است. با توجه به اینکه عصاره های نام در صنایع عطر سازی کاربرد چندانی ندارند، باید توسط یک حلال قطبی مانند الکل برای تولید ابسولوت استحصال

شوند، اسیدهای چرب و موم ها در الكل حل نشدنی اند و باید حذف است به طور کلی عصاره های تام مومی را گرم کرده و سپس با اتانول مخلوط می کنند.

بیشتر موم ها پس از تصفیه در دمای پایین، میسل هایی از ابسولوت و الكل به جای می گذارند. الكل به وسیله تقطیر در دما و فشار پایین حذف می شود.

پس از حذف الكل هو تبخیر، یک ابسولوت تشکیل می شود که حاوی مقدار کمی مواد غیرفرار مانند مو از حذف الكل طی فرآیند مانند موم است.

حلالی که از تقطير آهسته به دست می آید را برای استفاده دوباره به مخزن حلال بازمی گردانند.

به طور کلی، ابسولوت ها مایعاتی با ویسکوزیته بالا هستند، تقریبا ۱۰۰ کیلوگرم گل محمدی برای تولید یک کیلوگرم عصاره تام و ۱۵۰ کیلوگرم عصاره تام گل

محمدی برای تولید یک کیلوگرم ابسولوت گل محمدی مورد نیاز است.

ابسولوت اسانس خالصی نیست. بنا به نوع گیاه، مقدار حقیقی اسانس موجود در ابسولوتها بین ۵۵-۱۰ درصد متغیر است. ابسولوتها به طور معمول حاوی

بیش از ۵ درصد حلال قطبی نظیر اتانول، برخی از مومها و گاهی باقیمانده حلال های غیرآلی مانند هگزانند که میزان و نوع این ترکیبات به نوع مواد گیاهی

مورد استفاده و نوع روش استخراج شان بستگی دارد. در بین گیاهانی که از آنها ابسولوت گرفته می شود، می توان به یاسمن، گل محمدی و شکوفه های

بهارنارنج اشاره کرد.

به هنگام استفاده از حلال های آلی برای استخراج اسانس و ترکیبات فرار گلها، حلال مورد نظر باید دارای ویژگی های زیر باشد:

1-این حلال باید سریع و کاملا تمام اجزای معطر گل را در خود حل کند و تا حد امکان مقدار مواد مزاحم مثل مومها، رنگدانه ها، ترکیب های آلبومینی و غیره را

کمتر همراه خود بیاورد.

۲- دارای نقطه جوش پایین باشد تا بتوان بدون استفاده از دمای بالا، به سادگی آن را تبخیر کرد. البته نقطه جوش حلال هم نباید خیلی پایین باشد چون در

این صورت طی عملیات استخراج به ویژه در نقاط گرم، مقداری از آن هدر می رود.

٣- حلال نباید آب را در خود حل کند، چون آب موجود در گل ها را در خود حل می کند ۴- حلال باید از نظر شیمیایی خنثی باشد و با اجزای اسانس گل واکنش

نشان ندهد.

۵- حلال باید یک نقطه جوش واحد داشته باشد و وقتی تبخیر می شود هیچ باقیمانده ای برجای نگذارد.

۶- حلال باید ارزان و تا حد ممکن غیرقابل اشتعال باشد. با در نظر گرفتن تمام این نکات، پترولیوم اتر خالص (و پس از آن بنزن)مناسب ترین حلال است

(سفیدکن، ۱۳۸۶).

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *